El Cahiz Kimdir? Eserleri Nelerdir?

(776-869) Asıl adı Ebu Osman Amr bin Bahr’dır. Şaşı ve patlak gözlü olduğu için Câhiz adıyla şöhret bulmuştur. Câhiz küçük yaştayken ilim toplantılarına katıldı.

Kısa zamanda kendini yetiştirdi ve eserler vermeye başladı. Bir eserini okuyan ve hoşuna giden Halife Me’mun (786-833) onu saraya aldı. Fakat yıldızı Mu’tasım zamanında parladı. Vezir İbni Zeyyad onu korudu ve ona destek oldu. Mütevekkil ise çirkinliğinden dolayı onu saraydan uzaklaştırdı. Cahiz de Basra’ya çekildi. 869’da orada vefat etti.

Daha çok edebiyat ve kelam sahasında tanınan Câhiz aynı zamanda zooloji ve antropolojinin de öncülerinden sayılır. Yazdığı eserlerle bu konularda yeni fikirler ileri sürmüştür.

Bazı hayvanlar için binlerce seneden beri göç zorunlu bir ihtiyaç olarak devam edegelmiştir. Hayvanlar hareket etmek veya yok olmak çabasını veregelmişlerdir, Câhiz, (Kitab’ül-Hayavan) adlı eserinde göçler üzerinde de durdu, bunların göçmen kuşlar üzerinde meydana getirdiği değişmeleri inceledi, çevreye intibak şartlarını araştırdı, hayvanlar psikolojisinin temellerini attı. Cahiz kuru distilasyona tabi tutmak suretiyle, hayvan gübresinden amonyak elde etmeyi de başardı.

El Cahiz Eserleri

Cahiz çeşitli ilim dallarında eserler vermiştir. Bu eserlerinde delil, deney ve tarihe dayanmaktadır. Mesela o zamanlar halk arasında yaygın olan bir inanç vardı: Yılanların sedef otu kokusundan kaçtığı zannedilirdi. Cahiz, bunlara inanmadı. Bir kısım deneyler yapmış ve bunların yanlış olduğunu ortaya çıkarmıştır. Eserleri detaylı incelendiği zaman onun aynı zamanda iyi bir psikolog olduğu da ortaya çıkmaktadır. Câhiz’in antropoloji ve tabiat ilimleriyle ilgili eserleri ise şunlardır:

>). Kitab-üz Zer’ ve’n- Nahl (Buğday ve Hurma),

>). Kitab-üs Süraha Hucana (Nesebi asil olan ve olmayanlar hakkında),

>). Kitdb-üs Südan ve- Bizan, (Siyah ve beyaz ırklara dair),

>). Kitab-ül  Bağl (Katır Hakkında),

>). Kitab-ül Maddin (Madenler Kitabı), Bu eserlerinde Câhiz, bilgi vermekten çok okuyucuyu eğlendirerek malümat sahibi etmeyi hedef alır.

>). Kitab-ün Nisa. (Kadınlarla ilgili Kitap): Bu eserinde Câhiz, kadınla erkek arasındaki farkları, her iki cinsin kendine has kabiliyetlerini ve benzerliklerini psikolojik yönden tetkik eder,

>). Kitab-ül Mesdil: Kibir ve kıskançlık konularını işler.

>). Kitab-ül Hayevan, (Hayvanlarla ilgili kitap): Cahiz’in zooloji dalında yazdığı en önemli eserlerinden birisi budur. Eser İslam dünyasında tabiat’ incelemenin ilk ürünlerinden biri sayılır, Eserde Aristo’dan nakiller bulunmasına rağmen Yunan tesiri oldukça azdır.

Cahiz eserinini işlerken tabiattaki dengeyi, birliği dikkatlere sunar. Bu birliğin (BİR) olan Allah’tan geldiğini ifade eder. Cahiz bu eserinde hayvanlardan bahseder, Hayvan psikolojisiyle ilgili teorilerini bu eserinde ortaya atar. Kendine has özellikleri, hicivleri, nükteleri ve ilmiyle şöhret bulan Cahiz’in ahlakla ilgili bazı eserleri de vardır.

Câhizin Arap edebiyatı üzerinde tesiri oldukça büyüktür. Mubarrad, İbni Fakih (coğrafyacı) ve Sa’lebi onu doğrudan doğruya taklit etmişlerdir. Beyhaki (iyi ve Kötü Şeyler Kitabı) ile “Güzellikler ve Zıtlar Kitabında Câhiz’in tesirinde kalmıştır.

Cahiz’e hayran olan Mes’udi ondan sık sık nakillerde bulunmuştur. (İhvânüs-Safa Risaleleri) üzerindeki tesiri ise oldukça büyüktür. Kazvini ve Demiri gibi zoologlar da Cahiz’in eserinde fazlasıyla faydalanmışlardır.

Paylaş


Duyuru:

Arkadaşlar çok talep olduğu için yalnızca sosyal medya hesaplarından yazıyı paylaşan kişilere gönderim yapıyoruz. Lütfen gönderiyi paylaştığınız link ve e-posta adresinizle yorum yapınız.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Duyuru:

Arkadaşlar çok talep olduğu için yalnızca sosyal medya hesaplarından yazıyı paylaşan kişilere gönderim yapıyoruz. Lütfen gönderiyi paylaştığınız link ve e-posta adresinizle yorum yapınız.