Site icon BilgiAlemi

Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler Nelerdir?

Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler Nelerdir?

Çözünürlük, belirli sıcaklık ve basınçla belli bir miktar çözücüde çözünen madde miktarı olduğundan, çözünürlük değeri sıcaklık, basınç ve çözücü türüne bağlı olarak değişir.

Çözünürlük ve Çözünme Hızı 

Çözünme hızı, birim zamanda çözünen madde miktarı olarak tanımlanır.

Çözünme hızı bir maddenin ne kadar çabuk çözündüğünün göstergesidir. Çözünme hızını parçacıkların temas yüzey alanı, karıştırma, çözeltide önceden çözünmüş maddenin miktarı ve sıcaklık etkilemektedir.

Bir çözeltinin karıştırılması ya da çözünen madde taneciklerinin büyüklüğü çözünürlük değerini etkileme” Bu durum sadece maddenin çözünme süresini yani çözünme olayının hızını etkiler

Sıcaklık 

20 °C ta 100 gram suda şeker çözmeye çalışalım. En fazla 203,9 gram şeker çözebiliriz. Fakat sıcaklık artırıldığında su-yun daha fazla şekeri çözebildiğini görürüz. Sıcaklığı 80 °C a çıkardığımızda suda 362,1 gram şeker çözünebilir. Dikkat edilecek olursa çözücünün sıcaklığı artırıldıkça çözünebilecek madde miktarı da artmaktadır.

Katıların sıvılardaki çözünürlüğünün ısı alan ve ısı veren olmasından günlük hayatta da yararlanılır. Isıtıcı ve soğutucu paketleri bunlara örnek verilebilir.

Gazların sıvılarda çözünmesi bir ısı veren olaydır. Çünkü bu olayda madde gaz halinden sulu çözelti haline geçmektedir. Örneğin bir kaptaki su ısıtıldığında, kaynama noktasından önce bazı hava kabarcıklarının oluştuğu gözlenir. Bu da suda çözünmüş havanın çözeltiyi terk ettiğini gösterir.

Buna göre şunu söyleyebiliriz; sıcaklığın artması ile sudaki gazların çözünürlüğü azalır. Örneğin oksijen gazının bir litre sudaki çözünürlüğü 25 °C ta 0,03 gram iken 50 °C ta 0,0041 grama düşmektedir. Görüldüğü gibi, sıcaklığın artması ile oksijenin çözünürlüğü azalmaktadır. Benzer şekilde gazlı içecekler sıcakken açıldığında hızlı bir gaz çıkışı gözlenir.

Çözünürlük – Sıcaklık Grafiği 

Bir maddenin verilen çözücü içerisinde çözünürlüğünün sıcaklık ile değişimini gösteren trafiğe çözünürlük grafiği denir.

Genellikle çözücü olarak su kullanıldığı için, çözünürlük grafiği 100 gram suda çözünen maddenin 0 °C ile 100 °C arasında çözünmüş miktarının gram cinsinden ifadesi olarak verilir.

Bu grafik yardımı ile istenen sıcaklıkta verilen çözücü içerisinde ne kadar madde çözülebileceği veya verilen maddeyi çözmek için ne kadar çözücüye gerek duyulduğu hesaplanabilir. Ayrıca, sıcaklıktaki herhangi bir değişikliğin çözeltiyi ve çözünürlüğü nasıl etkilediği incelenebilir.

Aşağıdaki çözünürlük grafiği incelenecek olursa potasyum klorür, amonyum klorür, potasyum nitrat ve sodyum nitrat gibi tuzların çözünürlükleri sıcaklık ile belirgin bir şekilde artmaktadır. Bu gibi maddelerin çözünme olayları ısı alandır (endo-dermik). Fakat seryum sülfat tuzunun çözünürlüğü sıcaklık ile azalmaktadır. Dolayısı ile böyle tuzların çözünme olaylan ısı verendir (ekzotermik).

Diğer taraftan, hidrojen klorür, amonyak ve kükürt dioksit gibi gazların çözünürlükleri ise sıcaklık ile azalmaktadır. Ancak sodyum klorür gibi bazı maddelerin de çözünürlükleri sıcaklık ile pek fazla etkilenmemektedir.

Exit mobile version